Antoni Patek

Polacy, którzy podbili rynek zegarków. Ich wyroby osiągały zawrotne ceny

Antoni Patek jest prekursorem produkcji zegarków i jednocześnie jedną z najwybitniejszych postaci polskiego zegarmistrzostwa. Patek to również założyciel firmy Patek Philippe & Co., od której zegarki kupowała nawet sama… brytyjska rodzina królewska. Zanim jednak doszło do powstania owej firmy, Patek współpracował wcześniej z Franciszkiem Czapkiem – drugim wybitnym zegarmistrzem, z którym założył firmę Patek, Czapek & Co. W jaki sposób założyciele marki zegarków połączyli siły? Dlaczego tak cenne i drogie były ich zegarki? Ile kosztował najdroższy zegarek, który wyprodukował Patek? Oto historia słynnych polskich zegarmistrzów, którzy rzucili na kolana światową arystokrację.

Zanim Antoni Patek spotkał się z Franciszkiem Czapkiem…

Antoni Patek urodził się 14. czerwca 1812 r. w Piaskach Szlacheckich. Gdy skończył 10 lat, wyprowadził się stamtąd do Warszawy razem z rodzicami – Anną i Joachimem Patek. W wieku 15 lat Antoni musiał zająć się utrzymywaniem rodziny, ponieważ jego ojciec niespodziewanie zmarł. Od tamtej pory Antoni odpowiedzialny był za zarabianie pieniędzy na dom. Gdy Antoni miał 17 lat, dołączył do Pułku Strzelców Konnych – co ciekawe, późniejszym jego dowódcą był Franciszek Patek, ponoć przyrodni brat Antoniego. W 1830 r. Antoni wziął udział w powstaniu listopadowym. Później mianowany został podporucznikiem, a następnie odznaczono go Orderem Wojennym Virtuti Militari. Z czasem Antoni przeniósł się do Francji, zasilając grono Wielkiej Emigracji. Tam zatrudnił się jako zecer w drukarni.

Antoni Patek - domena publiczna
Antoni Patek – domena publiczna – Domena publiczna / Kroniki Dziejów

W wyniku politycznych zawirowań Antoni Patek ostatecznie przeprowadził się do Szwajcarii, a dokładnie do Genewy. Tam zaczął uczyć się malarstwa, dorabiając w międzyczasie na handlu winem oraz spirytualiami. Nie mógł odnaleźć swojej ścieżki, więc ciągle imał się pracy dorywczej. Każdego dna szwendał się też po genewskich uliczkach, gdzie coraz prężniej rozwijało się artystyczne rzemiosło. Pewnego popołudnia Antoni zaciekawił się środowiskiem szwajcarskich zegarmistrzów. Był tak bardzo wpatrzony w ich niezwykłą pracę, iż z dnia na dzień zegarek stawał się coraz większym obiektem jego zainteresowań. Antoni bacznie podglądał pracę miejscowych zegarmistrzów. Wywnioskował, iż ciężko będzie mu zostać zawodowym zegarmistrzem. Wpadł jednak na pomysł, w jaki sposób rozwinąć mógłby zegarmistrzostwo. Chciał upiększać gotowe już mechanizmy zegarków.

Zwykły męski zegarek staje się arcydziełem

Jak pomyślał, tak zrobił. Antoni zaczął kupować mechanizmy zegarków od lokalnych zegarmistrzów, którzy wykonywali je naprawdę perfekcyjnie. Następnie ozdabiał je samodzielnie wyjątkowymi, unikatowymi grawerunkami, których jeszcze nie było na rynku. Patek prędko zorientował się, że na tak wykwintnie ozdobione zegarki jest duży popyt. Co najważniejsze okazało się również, że można było zarobić na nich… niemałą sumę pieniędzy. Pozyskaną gotówkę Antoni zainwestował w zlecanie pracy nad ozdabianiem kopert oraz mechanizmów zegarków. Detalami w zegarkach zajęli się więc profesjonalni grawerzy, jubilerzy, miniaturzyści czy emalierzy.

1 maja 1839 r. Antoni Patek i Franciszek Czapek, który był dobrym znajomym Antoniego i znakomitym zegarmistrzem, założyli wspólnie spółkę Patek, Czapek & Co. Z początku mężczyźni oprawiali skupione wcześniej gotowe mechanizmy zegarków w ozdobne koperty. Wraz z rozwojem firmy, zaczęli zatrudniać coraz większą liczbę pracowników. Zaledwie rok później mieli już pod sobą kilku robotników, w większości Polaków. Spółka Patek, Czapek & Co. z czasem produkowała rocznie nawet 200 sztuk zegarków. Niewielka firma rozrosła się do ogromnej manufaktury artystycznych zegarków.

Bardzo ciekawy jest fakt, iż z początku głównymi klientami na męski czy damski zegarek byli polscy emigranci. Bardzo często wybierali oni zegarki o tematyce patriotycznej albo religijnej. Każda sztuka, która oddawana była do coraz bardziej wymagającej klienteli, stanowiła małe i niepowtarzalne dzieło sztuki. Zegarki były drogie i naprawdę cenne, zatem niektórzy płacili za nie majątek. Antoni Patek i Franciszek Czapek z całą pewnością nie mogli narzekać na brak pracy czy gotówki. Jednego i drugiego z roku na rok wciąż przybywało.

Rozwiązanie współpracy z Franciszkiem Czapkiem

Warto napomknąć, iż to dzięki znajomości z Czapkiem Antoni poznał rodzinę Moreau. 10 lipca 1839 r. ożenił się z siostrzenicą zegarmistrza Moreau, Marie Adelaide Dénizart. Małżeństwo doczekało się trójki dzieci – Bolesława, Leona i Marii. Niestety, syn Bolesław zmarł zaledwie trzy miesiące po narodzinach. Antoni i Marie bardzo boleśnie przeżyli niespodziewaną śmierć swojego pierwszego dziecka.

W 1844 r., kiedy Antoni Patek i Franciszek Czapek pojechali do Paryża na wystawę, zaprezentowali potencjalnym kupcom swoje unikatowe zegarki. Właśnie wtedy Antoni poznał Adriena Philippe’a, znakomitego zegarmistrza francuskiego pochodzenia. Adrien zajmował się wówczas konstruowaniem mechanizmu naciągowego z koronką, dzięki któremu używanie kluczyka do nakręcenia zegarka nie było już konieczne. W 1845 r. wygasła umowa między Czapkiem a Patkiem. Franciszek Czapek postanowił wówczas rozwinąć własną działalność, z kolei Antoni Patek zaproponował współpracę Adrien’owi Philippe’owi.

Patek Philippe & Co. – zegarmistrzowskie imperium, które zdobyło serca arystokracji

Adrien Philippe przyjął propozycję Patka. Mężczyźni założyli spółkę Patek-Philippe, posiadając początkowy kapitał ok. 40 tys. franków. Philippe najpierw był dyrektorem technicznym firmy, ale później stał się jej pełnoprawnym wspólnikiem. Nowoczesna myśl techniczna Adrien’a w postaci mechanizmu z koronką, a także niesamowity zmysł artystyczny Patka sprawiły, że firma Patek Philippe & Co. błyskawicznie zdobyła uznanie zamożnych ludzi na całym świecie. Szybkiego sukcesu mógł im pozazdrościć nawet sam Antoni Cierplikowski i Maksymilian Faktorowicz.

Reklama Czapek & Co (1850 r.) - domena publiczna
Reklama Czapek & Co (1850 r.) – domena publiczna – Domena publiczna / Kroniki Dziejów

Zegarki Patka i Philippe’a rozchodziły się jak świeże bułeczki. Ich niezwykły mechanizm oraz design przyciągał jednak nie tylko zamożnych mieszczan, ale również największe osobistości świata. W 1851 r. królowa Wiktoria kupiła zegarek Patek Philippe & Co. w Londynie. Nabyła wówczas unikatowy zegarek w kształcie broszy z łańcuszkiem. W jej ślady błyskawicznie poszedł książę Albert, a następnie duńska królowa Luiza, którzy również kupili spersonalizowane pod siebie zegarki. Przez kolejne lata zegarki Patek-Philippe zdobyły kilkaset międzynarodowych nagród, stając się ukochaną manufakturą zegarków światowej arystokracji.

Designerskie zegarki sprzedawały się na całym świecie, zyskując miano “króla” wśród wszystkich marek zegarków. Patek-Philippe wyposażali w swoje wyjątkowe zegarki artystów, polityków, monarchów, naukowców i papieży. Spersonalizowanym egzemplarzem zegarka od Patek Philippe & Co. cieszyli się m.in. Piotr Czajkowski, Albert Einstein, Walt Disney, Pablo Picasso, car Mikołaj II, Maria Skłodowska-Curie, Lew Tołstoj, papież Pius IX czy Józef Stalin. Główną misją marki Patek Philippe & Co. było produkowanie zegarków nie tylko pięknych i funkcjonalnych, ale egzemplarzy… najlepszych na świecie. I właśnie tak też było – zegarki Patek-Philippe nie miały sobie równych.

Śmierć i dziedzictwo Antoniego Patka – ciekawostki

Antoni Patek zmarł 1 marca 1877 r. w Genewie. Firma Patek Philippe & Co. nigdy nie pozostała jednak bez “opiekuna” marki. W spółce znalazł się bowiem Leon, drugi syn Antoniego. Poza udziałami w przedsiębiorstwie Leon otrzymał w spadku od ojca 250 tys. franków. Córka Maria dostała 200 tys. franków, a Marie (żona Polaka) resztę spadku. W kolejnych latach zegarmistrzowskie imperium przechodziło z rąk do rąk. W 1929 r. firmę Antoniego Patka wykupili bracia Karol i Jean Stern. Dziś marką Patek Philippe & Co. zarządza już czwarte pokolenie rodziny Sternów.

  • W 1868 r. firma Patek-Philippe wykonała jeden z pierwszych na świecie zegarków na rękę, który zakupiła węgierska księżna Kocewicz.
  • Antoni Patek dzięki działalności na rzecz społeczności katolickiej Genewy, wyróżniony został przez papieża Piusa IX tytułem hrabiowskim.
  • Antoni, mimo że do końca swoich dni pozostał na emigracji, nigdy nie zapomniał o swoim pochodzeniu. Cały czas wspierał więc wydarzenia w Polsce, m.in. popierając ruch niepodległościowy w okresie Wiosny Ludów. Po powstaniu styczniowym opiekował się z kolei uchodźcami.
  • Patek należał do współtwórców Czytelni i Biblioteki Polskiej w Genewie.
  • Poczta Polska, chcąc uczcić dokonania Polaków na świecie, w 2009 r. umieściła podobiznę Antoniego Patka na znaczku pocztowym o nominale 1,55 zł.
  • Antoni Patek został patronem Gimnazjum nr 1 w Piaskach w województwie lubelskim.
  • Najdroższym zegarkiem Patek Philippe & Co. i jednocześnie najdroższym jakimkolwiek zegarkiem sprzedanym na aukcji stał się model Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A. Cena wylicytowanego zegarka wyniosła ponad… 121 mln zł.

Źródło: Kroniki Dziejów

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Nowości

Najnowsze

Otrzymuj nowe informacje

Subskrybuj cotygodniowe info

Otrzymuj powiadomienia o  artykułach